Киім-кешек

 

Бір нәрсе өзі түкті шұбар ала,

 Сипаты бек асып тұр көрсең жаңа.

 Ішінде шығар жері қиын екен,

 Егер де қолға түссе болар пана.

/Пұшпақ ішік/

 

Бір нәрсе менен биік,

 Кейде менен аласа.

 Мұндай қызық дүниеде,

 Көріп пе едің тамаша.

/Бөрік/

 

Атамдікі – шошақ,

 Апамдікі – жалпақ.

/Атамның тымағы мен  апамның кимешегі/

 

Төрттен қосқан басы бар,

 Маңдайында шашы бар.

 Өзің көрген баяғы,

 Салпылдайды сабағы.

/Тымақ/

 

Дөп-дөңгелек басы бар,

 Маңдайында шашы бар.

 Өзің көрген баяғы,

 Сапылдайды сабағы.

/Тымақ/

 

 

Ашамайды арта салдым,

 Айыл жібін тарта салдым.

/Тымақ/

 

Жансызға бітеді екен құйрық қанат,

 Адамнан қалмаймын деп етер талап,

 Ішінде қанатының екі жіп бар,

 Не нәрсе бұл айтқаным, тезірек тап.

/Тымақ/

 

Үшеуі салпы,

 Бірі таңқы.

/Тымақ/

 Алды ұзын, арты қысқа,

 Беттері өзіне сай әрбір тұста,

 Суықта да, жылыда да пана болар,

 Таппасаң басыңдағыны қолыңа ұста.

/Тымақ/

 

Басы жоқ, құсқа біткен екі қанат,

 Адамнан қалмаймын деп қылдым талап.

 Ішінде қанатының екі жіп бар,

 Не нәрсе бұл айтқаным, тезірек тап.

/Тымақ/

 

Керегесі тыртық, уығы қысқа,

 Керек болған үй екен біздің тұсқа.

 Отарға мал айдасам, жолға шықсам,

 Үйімді тігіп жүрем жазда, қыста.

/Бөрік/

 

Шылдыр-шылдыр жүгенім,

 Сұлу қара құнаным.

 Көлеңкесі көсіктей,

Ауырлығы асықтай.

 /Сәукеле/

 

Сылдыр-сылдыр кісенім,

 Сылдырлайды кісенім,

 Құлағында құлпы жоқ,

 Құдіретті кісенім.

/Сәукеле/

 

Сұлу-сұлу құнаным,                   

 Сылдырлаған жүгенім,

 Аяз күнде мінбеген,

 Аяғы жерге тимеген.

/Сәукеле/

 

Құйын, құйындікі түйін.

/Шашбау/

 

Биік таудың басында қара лашық,

 Түңлік жабық болғанмен есік ашық,

 Қайда жүрсең қажетің соған түсіп,

 Құтылмассың керексіз деп одан қашып.

/Бас киім/

 

Бір жануар бар екен өзі сұсты,

 Себеппен ортасында сызық түсті.

 Бір жігітті тұрады буындырып,

 Дүниеде көрмедім ондай күшті.

/Сақина/

 

Жайсам – жамшыдай,

 Жапсам – қамшыдай.

/Қолшатыр/

 

Күрке ғой көрсең алыстан,

 Астында адам қорғалар.

 Ұстасаң бір тал қамыстан,

 Төбеден суы сорғалар.

/Қолшатыр/

 

Бір нәрсе, биік іші қуыс,

 Ол заттың сүйегі көп айқұш-ұйқыш,

 Көзі бар жарқыраған төбесінде,

 Жайса үлкен, жинағанда бір-ақ уыс.

/Қолшатыр/

 

Япырмай, отау көрдім есігі жоқ,

 Өзінің күн түсетін тесігі жоқ.

 Көтерген шаңырақты жалғыз бақан,

 Уығының байлауы бар, шешуі жоқ.

/Қолшатыр/

 

Талтаймашқа мен талтайдым,

 Талтаймаш маған талтайды.

/Шалбар/

 

Таңертең тұрдым,

 Айырыма міндім.

/Шалбар/

 

Күндіз толады,

 Түнде солады.

/Шалбар/

 

Азанда тұрдым,

 Екі сайды қудым.

/Шалбар/

 

Ерте тұрдым,

 Екі айыр жолға түстім.

/Шалбар/

 

Тұла бойы тыста,

Екі қолы іште.

 /Белбеу/.

 

 

Қара үй,

 Қара үйдің ішінде ақ үй,

 Ақ үйдің ішінде бес бала,

 Бесеуінің қолында бес айна.

/Етік, ақ байпақ, бес башпай, бес тырнақ /

 

Барады, барады,

 Аузын ашып қалады.

/Кебіс/

 

Аузы аңқайып қалады,

 Босағада тұрады.

/Кебіс/

 

Сырты қара, іші қызыл,

 Сұғып алсаң жып-жылы.

/Галош/

 

 Ерте тұрдым, керек қылдым,

 Қажетімді өтеп алып,

 Босағаға тастадым.

/Галош, кебіс/

 

 Он екі тесігі бар жалғыз тілі,

 Жып-жылтыр, сыртында жоқ тіпті міні.

 Көтерер адамзатты қиналмай-ақ,

 Жоқ екен күштілікке ешбір кемі.

 Сап алар аузын буып қапшығына,

 Өзінде дайын екен арқан жібі.

/Бәтіңке/

 

Ағайынды төрт кісі,

 Бір қалпақты киеді,

 Төрт кісіні төрт жерден

 Төрт ғашығы сүйеді.

/Сандал/

 

 Күні бойы сен оны

 Екі аяқтап аласың.

 Жатар кезде өзіңнен

 Аулақтатып қашасың.

/Етік/

 

Қалада бір нәрсе бар, он сайы бар,

 Жігітке пайда болар бір жайы бар.

/Қолғап/

 

Бес ін,

 Бес іннің аузы бір ін.

/Қолғап/

 

Көсеуді бесеуге сұқтым.

/Қолғап, саусақ/

 

Дөңгелек айналасы, төртеу көзі,

 Сөйлейтін ешбір хабар жоқ-ты сөзі.

 Нәрсені қашық тұрған жақындатып,

 Жібермей ұстап тұрар мықтап өзі.

/Түйме/

 

Жырығыңа жұмалағым.

/Ілгек/

 

Жүнсіз қолым жүнді жеңге кірді.

/Тонның жеңі/

 

Не нәрсе жұдырықтай дөп-дөңгелек,

 Ішінде бөлмесі бар бөлек-бөлек.

 Бөлмесіне көп түлік еркін сияр,

 Қабаттап айдап тықсаң ептеңкіреп.

/Қалта/

 

Бір нәрсе қолға жұмсақ былқылдайды,

 Аузында екі тісі жылтылдайды.

 Салуға өзге нәрсе бұйрығы жоқ,

 Арнап салған нәрсеге жыртылмайды.

/Қалта, бумажник/

 

 Кірт етіп кіріп кетті,

 Сырт етіп шығып кетті.

/Қаптырма/

 

Өздігінен бата алмас,

 Адам өмірімен қатарлас.

 Ол болмаса пендеңіз,

 Тіршілік өмір жасамас.

/Киім/

 

Артында құйрығы бар,

 Төреден бұйрығы бар.

/Жаулық, кимешек/

 

Адамның сәні,

 Онсыз жоқ мәні.

/Киім/

 

 Дорбаға тығып, бас бағын,

 Байлай салдым қос жағын.

/Тымақ/

 

 Қыста,

 Шығарда тысқа,

 Құлағы салпақ,

 Құйрығы жалпақ.

 Төбесі жайпақ,

 Түкті маңдайы тайпақ,

 Іші мамық, байпақ.

 Қара орманды қаптадым,

 Сөйтіп жан сақтадым.

/Тымақ/

 

 Ортасы күмбез.

 Іргесі тегіс-ті.

 Күннен қорғайды,

 Шындағы егісті.

/Қалпақ/

 

 Әжеме өң берген,

 Жиегін көмкерген.

 Етегі желкендей,

 Киім еді ол нендей?

/Кимешек/

 

 Әкем ақ тауын,

 Ақ шарбымен орады.

/Сәлде/

 

 Әшекейлі күбіні,

 Үюлі тұрған шөмеле,

 Кигіздім биік төбеге.

/Сәукеле/

 

 Сырт жағына зер жіппен,

 Көз тартатын көрікпен,

 Ою-өрнек бастырған,

 Шалқасынан тастаған,

 Кәдімгі сырлы тостаған,

 Қойсаң егер төңкеріп,

 Төңірегін көмкеріп,

 Тостағандай бос тұрған,

 Киіз үйден аумайды,

 Басқұрмен бастырған.

/Тақия/

 

 Іші – егіс,

 Сырты – тегіс.

/Тон/

 

 Аузы бір –

 Қос құбыр.

/Шалбар/

 

 Қолы бар,

 Саусағы жоқ.

 Мойны бар,

 Басы жоқ.

/Көйлек/

 

 Күндіз

 Таяғымды қаптаймын,

 Түнде

 Босағаға тастаймын.

/Аяқ киім/

 

 Күні бойы жүргізеді,

 Үйге де кіргізеді.

 Бірақ, өзі ізетті,

 Босағада қалып

 Шығуымды күтеді.

/Аяқ киім/

 

 Бес айналы туыс,

 Тапқаны бір қуыс.

/Тырнақ пен етік/

 

 Судан ғайып,

 Әжемде бар

 Қос қайық.

/Кебіс/

 

 Қаз-қатар тесігі бар,

 Қалпақсыз есігі бар.

 Көмейінде тілі бар,

 Аузын буар жібі бар,

 Кеме сынды пошымы,

 Білсең айтшы, осыны?

/Бәтеңке/

 

 Есігі біреу,

 Бөлмесі бесеу.

/Қолғап/

 

 Аузы біреу, бес құдық,

 Қыстыкүні бойлатам,

 Бесеуіне бес құрық.

/Қолғап/

 

Ағайынды бес туыс,

 Жамылатын тоны бір.

 Бесеуінде бес қуыс,

 Сырттан кірер жолы бір.

/Қолғап/

 

 Қандай байлық ішінде,

 Барын өзім білетін,

 Қоймалар көп үстімде,

 Көшіп бірге жүретін.

/Жаңқалталар/

 

 Іші мата,

 Тысы мата,

 Арасы мақта,

 Төрт бұрышты қабылған.

 Бұл не,

 Жатарда табылған?

/Көрпе/

 

 Киімдегі қуыс,

 Ұсақ-түйекке ыдыс.

/Қалта/

 

 Дөңгелек өзі,

 Төртеу көзі.

 Ұстайды мықтап,

 Тұрғанды сырттап.

/Түйме/

 

 Жайсаң – түңлік,

 Жисаң – діңгек.

/Қолшатыр/

 

 Көлшігім бар төбемде,

 Аптапта жуынам,

 Піл тұмсықпен себем де.

/Душ/

 

 Шұқысаң көзін,

 Көрсетіп төзім,

 Арашаға

 Біреуді шақырар,

 Өзі тыныш отырар.

/Телефон/

 

 Тілі бар түймелі,

 Кеңірдегі кернеген,

 Ән менен күй кені.

/Сырнай/

 

Жездекем

 Бұраса құлақты,

 Селдетем

 Құбырдан бұлақты.

/Су краны/