Сапасыз Сайлаубектер сарнап барады
- Мына заман – қай заман?
- Қалталыға сай заман, қалтасызға «қой» заман! Есерлерге «ер»
заман, кесірлерге «кел» заман. Толығырақ
Қазақ тілін білмегеніне қиналмайды!…
Елімізде «мемлекеттік қызмет» дейтін қызмет саласы бар. Қазіргі таңда бұл салаға көптеген реформалар жасалып, «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңға да өзгертулер мен толықтырулар енгізілді. Жаңашылдықтар пайда болды. Бірақ, бірақ… мемлекеттік қызметтегі мемлекеттік тілдің жағдайы әлі де алаңдатарлық күйде қалып келеді. Себебі «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңда мемлекеттік қызметшілердің қазақ тілін білуіне байланысты ешқандай талап жоқ және мұндай талаптың қашан енгізілетіні де белгісіз?! Мәселен, аталған Заңның 10-бабында, яғни «Мемлекеттік қызметшілердің негізгі міндеттері» деген бапта мемлекеттік тілді білуі тиіс деген талап қойылмаған. Мұндай талап не «Біліктілік талаптары» (17-бап) деген бапта да жоқ. Біз алдағы… Толығырақ
ТЕЛЕТІЛІМІЗ ТІЛІМ-ТІЛІМ БОЛМАСЫН
Бүгінгі ақпарат ғасырында ақпараттық кеңістігіңді өзгенің қолына беріп қою, ақпаратты өзге тілде тарату – екі тізгін бір шылбырды басқаның қолына ұстату деген сөз. Ақпараттық кеңістігіңе кім ие болса, кімнің айтқаны жалпақ жұрттың санасына сіңіп жатса, қоғамдық сананы да сол қалыптастырып, соның көздегені болады. Өз үйінің билігін өзгеге беріп қойып, аузы аңқиып отыратын жаман үйдің босбелбеу қожайынының күйін кешкіміз келмесе, елімізде қазақтілді ақпараттық кеңістікті қалыптастыруға міндеттіміз. Бүкіл ел аумағына жұмыс істейтін телеарналардың негізгі басым бөлігі қазақ тілінде ақпар тарататын күнге жетпейінше, ұлттық санасы мықты, тілі мен тілегі бір халық болу мақсатына да жете алмаймыз. Ұлттық-мәдени кеңістігімізді қалыптастыру да осы БАҚ-қа ие болуымызға тікелей байланысты. Екіншіден, ақпар деген – өнім. Ғылыми ақпарды да, бұқаралық ақпар мен техникалық ақпарды да сол салалардың мамандары өндіреді. Толығырақ
ТОПАС ТӘРЖІМА ТІЛДІ ҚОРЛАЙДЫ
Ағылшынның Джонатан Ньювелл есімді журналисі бар. Өткен жылы көктемде Астанаға сапары кезінде сол кісінің елорда әуежайы басшылығын дүр сілкіндіргені есте. Әуежай есігіндегі үш тілде берілген «Өзіңнен. От себя. Push off» сөзінің ағылшынша нұсқасынан қате тауып, оның суретін әлеуметтік желідегі жеке парағына жариялап жібергені сол еді, басшысы бар, қосшысы бар, біздегілер «Жаздық, жаңылдық. Кінә бізден» деп, құлдық ұрдық. Табан астында қатені түзетіп, соңы БАҚ арқылы кешірім сұраумен тынды. Толығырақ
Вы доминируете нас…
«Айта-айта Алтайды, Жамал апам қартайды»- демекші, ана тіліміздің, яғни ресми айтатын болсақ, мемлекеттік тіліміздің қоғамдағы рөлі жайында ақпарат құралдары беттерінде қанша айтылып жатса да қара көздеріміздің санасына жеткізу қиының қиыны болып тұр. Бұлай деуіміздің басты себебі күнделікті өмірде ТІЛГЕ байланысты кездесетін келеңсіз жайттар адамға түрлі ой салады екен. Мен көбіне қалада қоғамдық көліктің қызметін пайдаланатын адамдардың қатарынанмын. Күн сайын осы көліктің ішінде тіліміздің мәртебесі күннен-күнге қарыштап, қолданылу аясының кеңге қанат жайғанының куәсі болудың орнына керісінше көлікке әр мініп түскен уақытта өзіңнің қайда жүргеніңді ұмытып кететін жайттар жиі орын алады. Қазір… Толығырақ
«Қайырсыз хабарландыру» мазаққа майдай жағады
Нарықтық кезең белең алған шағында, ақпарат майданы қайнап тұр. Әсіресе, жарнамасыз кез келген адам жүрмейтін, күлмейтін, сөйлемейтін халге жеттік. Тіпті қарапайым ғана орыстың мысығы мен иті жарнамада жүргеннен кейін айтуға сөз, жазуға қол бармайды. Толығырақ
Мәтіннің мәні болмаса, әуеннің сәнінен не пайда?
Тыңдарманның талғамы жоғалды ма әлде әншінің әні өзгерді ме? Бәлкім, екеуінің де әсері бар шығар?! Бұл күнде сапалы ән емес, сапасы болмаса да, жын ұрып билеуге, жұлқынып сөйлеуге, қылқынып айқайлап, ақыр соңы күйреуге әкелетін әндерді «Неткен керемет!»-деп тыңдап жүргеніміз рас. Кейде тіпті жаттап алып, жан-жағымызға жар салып, айқайдың көкесін танытып, әуелетіп кетеміз. Ал сол әніміздің сөзі мен өзіне келер болсақ, титімдей мән-мағынасын тауып, таразылап, тарқата алмаймыз. Әйтеуір ыңылдатып айтқанымызға мәз боламыз. Осыдан қандай салғырт, бейқам халық екенімізді айтпай-ақ ұғуға болады. Кез келген сапасыз әндердің сән-салтанатын тоқтатып, құрылымдық мән-мағынасын айқындап, сұрықсыз сөздерді айшықтасақ, сапасы сын көтере алмайтын әндердің шықпақ түгілі, «хит» болуына жол бермес едік. Толығырақ
Бас сөздікке сын жазылды
Жақында қазақ тілін зерттеп жүргеніне 50 жылдай уақыт болған филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы мемлекеттік сыйлығының лауреаты Байынқол Қалиұлы Қалиевтің «Түсіндірме сөздік жасаудың теориясы мен практикасы» деген монографиясы жарық көрді. Кітапта автор 15 томдық «Қазақ әдеби тілі сөздігіне» ғылыми тұрғыдан сараптама жасап, сөздік жасауда жіберілген біраз кемшіліктерді көрсеткен. Бұл іске кіріскендігін ғалым былайша түсіндіреді:
«Тіл білімі институтының ғылыми қызметкерлері 15 томдық «Қазақ әдеби тілінің сөздігі» деп аталатын түсіндірме сөздікті жасап шығарды (2011 ж). Оқып қарасам, «Қазақ әдеби тілінің сөздігі» деген атына қарамастан бұл сөздікке енген сөздердің… Толығырақ
«Мақсатымыз қазақша дұрыстап жазу емес сауда сату»,-дейді Алматыдағы базардың басшылығы
Қазақ тілін мемлекеттік тіл деп санамайтындардың қатарында қазақ азаматтарының бар екендігі кеудеге оқша қадалып отыр. Кейбіреулер қазақша жазып немесе сөйлеп отырмыздың кебін киіп, не жазып, не қойғандарын өздері де білмейді. Қазақ тілінің жанашыры болған соң көзімізге көрінген жазудың қазақша нұсқасына көп мән беретініміз шындық.
Қазақ тілін мазақ тілі еткені ме?
Өзге тілден аударылған жарнамалардың жайсыз мағанасы жанға батып барады. Көшеде тұрған кейбір жазуларға қарасаң көзің түгілі өзің сүрініп кетесің. Тіпті кейде жайсыз аударылған жарнаманы оқысақ та, түсіне алмай дал болатын кездеріміз де жиі болады. Сонда жарнама жасаушылар қазақ тілін мазақ тілі еткені ме? Толығырақ
Жаңа өнімдер
ЭТНОСАЯСИ СӨЗДІК
Терминдер мен ұғымдар
ҚАЗАҚСТАН – 2050
Терминология-лық анықтамалық
МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛ САЯСАТЫ
(нормативтік-құқықтық актілер жинағы)
АБАЙТАНУ
Мекемтас Мырзахметұлы