Терминдер (Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Төтенше жағдайлар комитеті)

Терминдер (Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Төтенше жағдайлар комитеті)

р/с

Орыс тілінде

Қазақ тілінде

Терминнің анықтамасы

(дефинициясы),түпнұсқалық жазылуы мен түпнұсқалық тілде беретін мағыналары

1

учет аварий

аварияларды есепке алу

жүру, қозғалыс кезінде автокөліктің немесе зақымданып, істен шығуына байланысты өнеркәсіп механизмінің апатқа ұшырауы («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

1-том 45-бет)

2

аварийная ситуация

авариялық жағдай

апаттық жағдай.инф. міндеттерінің орындалуын тоқтатуға әкелетін есептеуіш жүйенің істен шығуы («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж. 5-том

516-бет).

3

аварийная обстановка

авариялық ахуал

ТЖ аймағында қалыптасқан жай-күй

4

аварийный выход

авариялық шығар жер

салынған қорғану паналарының жер үстіндегі бөлігі қираған кезде адамдарды шығаруға арналған жол («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»-Алматы 2011ж.

10-бет)

5

аварийно-судоподъемные работы

авариялық-кеме көтеру жұмыстары

айлақтағы жұмыс түрі

6

автоблокировка

автобұғаттау

қалыпты жұмыс істеу шарттарының кенет бұзылуынан туындайтын құралдың, машинаның жұмыс режимінің (толық тоқтағанға дейінгі) автоматты түрде өзгеруі, жұмыстың осындай режимін жүзеге асыратын техникалық құралдар жиынтығы

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» –Алматы 2011ж.

11-бет)

7

автодегазационная станция

автогазсыздандыру станциясы

улағыш заттармен зақымданған мүліктерді булы газбен немесе сұйықтықпен газсыздандыратын жылжымалы құрал

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»- Алматы 2011ж.

11-бет)

8

автоматический радиопеленгатор

автоматты радиотұтқыш

антенналық жүйенің айналысын оператордың басқаруынсыз автоматты тұтуды қамтамасыз ететін радиотұтқыш

9

автоматическая подстройка

автоматты түрде ыңғайластыру

генератордың электрлі ауытқуларының берілген жиілігін автоматты ұстап тұруға арналған радиотехникалық құрылғы

10

доза вещества, воздействующего на организм

ағзаға ықпал ететін заттың

мөлшері

зат массасының бірлігінде немесе шартты бірліктер түрінде беріледі

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.

13-бет)

11

слой стока

ағын қабаты

су қашыртқының ауданына бірдей бөлінген қабат түрінде көрінетін суқышыртқыдан белгілі бір уақыт аралығында ағатын судың көлемі

12

трение в потоке

ағыстағы үйкеліс

су ағысындағы үйкелу процесі

13

вилка разъема

ағытпа ашасы

электр аспаптарын электр желісіне ағытып қосуға арналған құрал

14

адамсит

адамсит

тітіркендіргіш әсері бар уландырғыш зат («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.

14-бет).

«Аdamsite» ағыл.сөзі,жоғары тыныс алу жолдарын тітіркендіретін заттар тобына жатады

15

перекачка

айдау

күш қолдану арқылы қозғалысқа келтіру

16

конвойный

айдауыл

тұтқындағы қылмыскерді және сотталған адамдарды айдап жүруші арнайы әскер күзетші. («Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» ин-Алматы 2008ж.

1-том 146-бет).

17

зональность

аймақтылық

айрықша табиғи, шаруашылық, әлеуметтік және этно-мәдени ерекшеліктері бар аудандар аумағында өмір сүру нақтылығы

18

вращательное бурение

айналмалы бұрғылау

ұңғыма оқпанының түбіндегі таужыныстарды бұзушы аспаптың (қашаудың, қашауыштың) айналуы есебінен таужыныстарды тесу, бұзу жолымен ұңғыма бұрғылау тәсілі

19

аномалия циркуляции

айналым ауытқушылығы

айналымдағы өзгеріс

20

базис аккумуляции

аккумуляция базисі

Таужыныстардың немесе минералды заттар мен органикалық қалдықтар жиынтығының түзілу процесі тоқталып, денудациялану, яки мүжілу процесі басталатын шартты деңгей

21

дефектоскоп

ақаутапқы

металдар мен металл емес бұйымдар ақауын оларды бүлдірмей анықтауға арналған құрал немесе қондырғы («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

2-том 236-бет)

22

бассейн долинный селевой

алапты сел бассейні

бассейн түрі

23

впадина аллювиальная

аллювийлік ойпат

тау жыныстары үгінділерінің өзен аңғарларында жиналуынан пайда болатын борпылдақ шөгінділер ойпаты («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж. 2-том

435-бет)

24

пожарное депо на

6 выездов

алтыға шығуға арналған өрт сөндіру депосы

бір мезгілде 6 өрт сөндіру автомобилі шығатын депо

25

цепь дальней связи

алыс байланыс тізбегі

тізбек түрі

26

послойное тушение

аралық қабаттарды сөндіру

аралық қабаттардағы өртті сөндіру

27

вода подрусловая

арнаасты суы

арнаның астыңғы жағымен ағатын су

28

беруши (кинология)

арнайы қолғап (кинология)

қызмет барысында пайдаланатын қолғап түрі

29

спецупаковка

арнайы орауыш, орама

арнайы қаптама

30

водозабор русловой

арналық тоған

арнаға орналастырылған тоған

31

канава

арық

өзеннен таралатын шағын арна

32

бассейн напорный

арынды бассейн

арыны қатты бассейн

33

подвесные лодочные моторы

аспалы қайық моторлары

қайыққа аспалы түрде ілінетін моторлар

34

футеровка

астарлау, шегендеу

пештердің, құбырлардың, сыйымдылықтардың ішкі қорғаныш қаптамасы

35

оперативный план ликвидации фонтана

атқылауды жоюдың жедел жоспары

атқылау орын алған кезде оны жоюға арналған жоспар

36

противоатомная защита

атом қаруынан қорғану

әскери техниканы және оның ішіндегі адамдарды соққы толқындарынан, ядролық жарылыстың зиянды сәулелерінен, өтпелі радикациялардан, радиоактивтік заттармен жақымданудан қорғауға арналған арнайы жүйе

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»-Алматы 2011ж.

42-бет)

37

герметические двери

ауа өткізбейтін есіктер

ауа өткізбеу үшін тығыздалып бекітілген есіктер

38

воздуховод

ауа өткізгіш

ауа өткізу құрылғылары

39

уплотнение воздухонепроницаемое

ауа өтпейтін тығыздау

ауа өтпейтіндей қылып тығыздау

40

вода зоны аэрации

ауамен қанықтыру аймағының суы

арнайы аймақтағы су

41

влажность воздуха удельная

ауаның үлестік ылғалдылығы

ауадағы су буының мөлшері; ауа райы мен климаттың ең маңызды сипаттамаларының бірі

42

бактерия болезнетворная

ауру тудырғыш бактерия

көбінесе бір клеткалы болып келетін, тек микроскоппен ғана көруге болатын белок текті ұсақ организмдер

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»- Алматы 2011ж.

46-бет)

43

тягач

ауыр жүк машинасы, тартқыш

бір затты тартатын құрал («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

14-том 12-бет)

44

разводящий

ауыстырушы

күзет ауысымын ұйымдастыратын адам

45

колебание

ауытқу

белгілі бір бағытын тәртібін, деңгейін өзгерту («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» Алматы 2011ж.

2-том 237-бет)

46

карта ситуационная

ахуалдық карта

жалпы ахуал бейнеленген карта

47

дым едкий

ащы түтін, улы түтін

көзді ашытатын, улайтын қою түтін

48

мультиплексор каналов связи

байланыс арналарының

мультиплексоры

байланыста қолданылатын құрал

49

виток связи

байланыс орамы

байланыстың орауы

50

связной процессор

байланыстыратын процессор

байланыстыру функциясы бар процессор

51

бактериальные токсины

бактериялық уыттар

тіршілік ету процесінде кейбір ауру тудырған бактериялардың бөлінетін улары («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»- Алматы 2011ж.

59-бет)

52

уровень контрольный

бақылау деңгейі

жедел радиациялық бақылау жүргізу үшін, қол жеткен радиациялық қауіпсіздік деңгейін бекіту, қызметкерлер мен халықтың бұдан кейінгі сәуле алуы мен қоршаған ортаның радиоактивті ластануының және т.б. мәні («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»-Алматы 2011ж.

59-бет)

53

обсервация

бақылау, оқшаулау

оңаша ұстау, қадағалау

54

разведывательный летательный аппарат

барлау ұшу аппараты

жер атмосферасында немесе ғарыштық кеңістікте ұшуға арналған техникалық құрылғы

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.

59-бет)

55

заболачивание

батпақтану

батпақтар, олардың шығуы,дамуы, құрылысы, шаруашылыққа пайдаланылуы жөніндегі ілім («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

3-том 105-бет)

56

пост

бекет

жол бойына орнатылған орын («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» Алматы 2011ж.

3-том 223-бет)

57

постовой

бекетші

бекет ұстаушы («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

3-том 223-бет)

58

арматура запорная

бекіту арматурасы

жұмысты басқару және пайдаланудың қауіпсіз шарттарын қамтамасыз етуге арналған құрал

59

скрепление

бекіту, байланыстыру

қатайту, беріктендіру («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

3-том 230-бет)

60

флажок сигнальный

белгі беретін жалауша

белгі беретін зат

61

бензопила

бензоара

бензинмен жұмыс істейтін ара

62

бензодискорез

бензодисккескіш

бензинмен жұмыс істейтін диск кескіш

63

бета-излучение

бета сәулелену

радиоактивтік изотоптардың бетоыдырауы кезінде атомдық ядролармен шығарылатын электрондар немесе позитрондар ағыны

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.

62-бет)

64

оползнение откоса

беткейдің сырғуы

беткейдің шайылуынан туындайтын процесс

65

демаскирующие

бетпердені ашатын

бағытын көрсету, мақсатын айқындау («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» –Алматы 2011ж. 3-том

325-бет)

66

полнолицевая маска

бетті толық жабатын маска

бетті бүркемелейтін зат

67

биологическое задернение

биологиялық шымдану

зиянды шаңның желмен көтерілуіне тосқауыл қоятын шөп жамылғысы негізінде топырақты тұмшалайтын жабынды жасау жұмысы

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.

66-бет)

68

унификация

біріздендіру

бір жүйеге келтіру

69

здание унифицированное

бірыңғайландырылған ғимарат

бір жүйеге келтірілген

үй-жай

70

бомбоубежище

бомбадан жасырыну орны

адамдарды снарядтардан, бомбалардан, жарықшақтардансоққылы жарылыстардан, қорғайтын арнайы салынған және жабдықталған таса

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» Алматы 2011ж.

67-бет)

71

дамба

бөген

су қорын жинау үшін өзеннің алдына қойылатын кедергі («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж. 3-том

525-бет)

72

запруда

бөгесін (уақытша істелген)

кішігірім бөгет («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» Алматы 2011ж.

3-том 326-бет)

73

плотина

бөгет

өзен суын тоқтату үшін жасалатын бөгеу, тосқауыл («Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» – Алматы 2008ж. 141-бет)

74

преграда

тосқауыл, кедергі

бөгет, бөгеуіл («Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» – Алматы 2008 ж. 814-бет)

75

отсек

бөлік

бірнешеге бөлінген бөлшектің бір бөлігі («Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» – Алматы 2008ж. 142-бет)

76

бетонирование раздельное

бөліп құйматастау

құйматастаудың бір түрі

77

удушье

буыну, тұншығу

ауа жетпеу, дем ала алмай қалу («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» -Алматы 2011ж.

14-том 425-бет)

78

распадок

бүйірлік аңғар

бүйірлік аңғар басты аңғардың саласы

79

маскировка

бүркемелену

жасыру («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» Алматы 2011ж. 4-том

60-бет)

80

деблокирование

бұғаттан шығару

бұғаттаудан босату

81

лестница винтовая

бұранда тәрізді саты

бұрама тәрізді басқыш‚бұрамалы саты

82

вьюга

бұрқасын

қарды ұйтқыта, сырғыта соғатын борасын («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж. 3-том

731-бет)

83

горение затяжное

бықсып жану

толық жанып кетпей, бір жері күйіп, бір жері бықсып түтіндеу («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

4-том 80-бет)

84

вакуум-насос

вакуум-сорғы

вакуум жасау, оны жоғарылату және сақтау үшін («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

4-том 204-бет)

85

вакуум-кран газоструйный

газ ағатын вакуум-кран

вакуум-кран арқылы сорғымен қосылатын газ ағатын вакуум-кран

86

блок газоструйного вакуум-аппарата и газовой сирены

газ ағысты вакуум-аппаратының және газ сиренасының блогы

өрт сөндіру автомобиліне орнатылатын құрылғылар

87

газоотдача

газ бергіш

газ беретін құрылғы

88

выхлоп

газ түтіні

поршеньнің жұмыс жүрісінен кейін іштен жану қозғалтқышының цилиндрінен пайдаланылған газдардың шығуы

89

газ түтіннен қорғағыш

тыныс алуға жарамсыз ортада өртті сөндіру бойынша

іс-қимылдарды жүргізу құқығына аттестатталған қызметкер

90

загазованность

газданғандық

ауада шоғырланғанда сезілетін газ тәрізді немесе зиянды заттар

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.

72-бет)

91

абсорбция газов

газды сіңіріп алу

газдар мен буларды сіңіретін және күшті ұстайтын зат («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» -Алматы 2011ж.

4-том 249-бет). «Аdsorptio» лат.сөзі – қатты дене немесе сұйықтық үстімен газдарды, буларды немесе ерітілген заттарды сіңіру

92

газонасыщенность

газқаныққандық

тау жыныстарының өз бойындағы газ мөлшерінен сипатталатын жинауыштық қабілеті («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж. 4-том

249-бет)

93

дегазационный пункт

газсыздандыру пункті

әскери киімдерді, аяқ-киімдерді, жабдықтар мен жеке қорғану құралдарын газсыздандыру және дезинфекциялау үшін жабдықталған орын

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.

72-бет)

94

противогаз

газтұмша

улағыш және радиациялық заттардан қорғайтын сүзгісі бар, адамның басына киетін маска («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж. 4-том

252-бет)

95

герметичный

герметикалық, саңылаусыз

ауа, газ кірмейтін («Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» – Алматы 2011ж. 174-бет)

96

задвижка гидранта

гидранттың ысырмасы

гидранттың бір бөлшегі

97

гильза

гильза, оққауыз

оқтың қабығы

98

гуманитарная помощь

гуманитарлық көмек

халықтың қиындықтарын жеңілдету мақсатында жасалатын шаралар

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» -Алматы 2011ж.

75-бет)

99

штормовое предупреждение

дауылды алдын ала ескерту

хабарлама түрі

100

штормовой ветер

дауылды жел

шаңдатып, борандатып, алай-түлей қып, қатты соғатын жел («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

4-том 526-бет)

101

штормовой нагон воды

дауылды су ағыны

мұхиттар мен теңіздердің жағалауларына дауылды желден туындаған және топырақтардың шайылуы мен бұзылуына әкелетін судың ағуы

102

дезинсекция

дезинсекция

ауруды таратушы буынаяқтылар мен кенелерді физикалық, химимялық және биологиялық әдістермен жою («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»-Алматы 2011ж.

77-бет)

103

декодно-шаговый искатель

декодтық-қадамдық іздеуіш

коммутация, автоматтандыру және технологиялық процестерді басқару жүйелерінде қолданылатын электр механикалық коммутациялық аппарат

104

впадина делювиальная

делювийлік ойпат

салыстырмалы түрде шағын ағынсыз жазықтық

105

десантирование

десант түсіру

десант түсіру ауданына түсірілген бөлімнің (бөлімшенің), жеке құрамы

106

радиация наведенная

дәл радиация

ауаның, судың, топырақтың, материалдардың және түрлі заттардың радиоактивтілігі

107

дифосген

дифосген

уландыратын, тұншықтыратын сұйықтық

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.

81-бет).

di(s) грек сөзі – қосарлы + фосген – шөптің исі бар ауыр түссіз сұйықтық, органикалық қосылыс

108

бетонирование вибрационное

дірілдік құйматастау

құйматастаудың

бір түрі

109

дозиметр

дозиметр

иондайтын сәулеленудің немесе оның қуатының экспозициялық, сіңірілген және барабар дозасының табылуы және тікелей өлшенуі үшін пайдаланылатын құрал

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»-Алматы 2011ж.

81-бет).

«Dosimeter» неміс сөзі, радиоактивті сәулелену мөлшерін немесе қуатын өлшеуге арналған аспап

110

зона стихийного бедствия

дүлей зілзала аймағы

дүлей зілзала орын алған аймақ

111

смачиватель

дымқылдағыш

қосалқы зат (эмульгатор, көбіктендіргіш, сабын)

112

активность минимально значимая удельная

ең аз мәнді үлес белсенділігі

иондаушы сәулеленудің артқан кезінде мемсанэпидқызмет органдары беретін санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды талап етілетін ашық немесе жабық иондаушы сәулелену көздерінің белсенділігі

113

влагоемкость наименьшая

ең төмен ылғал сыйымдылығы

топырақтың ылғал сыйымдылығының негізгі түрлерінің бірі

114

добровольные газоспасательные дружины

ерікті газдан құтқару жасақтары

ерікті түрде құрылған жасақ

115

таяние

еру

әр заттың өзінің еру және қайнау температурасы бар («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» -Алматы 2011ж.

5-том 373-бет)

116

ласты ножные (пара)

ескекаяқ

суда жүзген кезде пайдаланатын зат

117

старица

ескі арна

өзеннің бұрынғы арнасы

118

экипировка

киім-кешек

керек-жарақ, әртүрлі құрал-сайман, әбзел («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

5-том 493-бет)

119

вдоль вероятность наполнения

жағалай толу ықтималдығы

толу ықтималдылығының бір түрі

120

грозозащита

жайтартқыш

жайдан қорғайтын құрылғы

121

головка переходная соединительная

жалғастырушы өтпелі бастиек

өрт сөндіру коммуникацияларында түрлі шартты өтпелердің өрт жабдықтарын жылдам қосуға арналған жалғастырушы бастиек

122

размеры пламени

жалын мөлшері

көлем

123

пламягаситель

жалын сөндіргіш

құрал

124

убытки косвенные

жанама шығындар

экономикадағы шаруашылық жоспарларының бұзылу салдарынан болған материалдық шығындар

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»- Алматы 2011ж.

86-бет)

125

горючесть

жанғыштық

тез тұтанғыш, от алғыш («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж. 5-том

493-бет)

126

нагрузка горючая

жану жүктемесі

жану мөлшері

127

характер горения

жану сипаты

жанудың сипаттамасы

128

выгорать

жанып кету

заттың түпкілікті жанып кетуі

129

светомаскировка

жарықтық бүркеніш

әскери уақытта қарсыластың визуалды оптикалық және басқа да бақылау жүйелерінен нысандардың бүркелетін белгілерін жарықпен табу («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»-Алматы 2011ж.

88-бет)

130

бассейн трещинных вод

жарықшақтық су бассейні

жарықшақты жердегі бассейн

131

взрывчатые свойства

жарылғыш қасиеті

оталып тұтанғыш, қопарғыш («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж. 6-том

131-бет)

132

взрывоопасный

жарылыс қаупі бар

жарылу қаупі бар

133

взрывоустойчивость

жарылысқа төзімділік

қондырғылардың, құрылыс құрастырмаларының көлік құралдарының, энергетикалық жүйелер мен байланыс желілердің қасиеттерінің беріктік қорларына қарсы тұруы мен жарылыстың зақымдаушы әсерінің мақсаты («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»-Алматы 2011ж.

89-бет)

134

взрывотехнические работы

жарылысты техникалық жұмыстар

жарылыс қаупі бар қондырғыларды іздестірумен, алумен, табумен байланысты арнайы жұмыстардың кешені

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»- Алматы 2011ж.

90-бет)

135

эпицентр взрыва

жарылыстың кіндігі

жарылыс орнының орталығы

136

дыхание искусственное

жасанды дем беру

алғашқы көмек түрі

137

укрытие

жасырын пана

түрлі ТЖ кезінде паналау орны

138

отбой

жат, тара, тоқтат

бұйрықтар

139

боевая выучка

жауынгерлік машық

жаттығулардың негізінде қалыптасатын дағды

140

ливнерегулятор

жауынреттегіш

жауын суын реттеуге арналған құрылғы

141

поземка

жаяу бұрқасын

жауын-шашын түрі

142

оперативное подчинение

жедел бағыныста болу

операцияны дайындау мен жүргізу жүктелген бас басқарушының, басқарушының (командирдің) жекелеген әскери міндеттерін орындау кезінде оларға бірлестіктердің, құрамдардың уақытша бағынуы

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»–Алматы 2011ж.

92-бет)

143

индивидуальный перевязочный пакет

жеке жара таңу пакеті

адамдар зақымданғанда (жарақат алғанда, күйгенде, жараланғанда) алғашқы медициналық жәрдем көрсету үшін арнайы үлгідегі заласыздандырылған таңу бұйымдары

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық»-Алматы 2011ж.

94-бет)

144

аппарат дыхательный индивидуальный

жеке тыныс алу аппараты

тыныс алуға көмектесетін құрал

145

ветровые нагоны

жел айдаған су

желдің күшімен келген су

146

сгон

желбөгет, қуу

суды айдау

147

комплект вентилируемого снаряжения

желдеткіштік жарақтар жиынтығы

су астындағы жұмыстарды жүргізу кезінде пайдаланатын жарақтар

148

абразия

жемірілу

бетонның жемірілуі («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж. 321-бет).

«Аbrasion» ағыл.сөзі- толқындардың әсерінен теңіздер, көлдер, өзендер және су қоймалары жағаларының механикалық бұзылуы

149

эрозия абразивная

жемірілу эрозиясы

тозу түрі.

«Аbrasive erosion»ағыл.сөзі, қатты бөліктердің қозғалысынан туындайтын эрозиялық тозу

150

рукав

жеңқұбыр

өрт сөндіру құралы

151

наращивание рукавной линии

жеңқұбыр желісін жалғау

жеңқұбырды

ұзарту

152

зажим рукавный

жеңқұбыр қысқышы

жеңқұбырды қысатын зат

153

укладка рукавов

жеңқұбыр төсеу

жеңқұбырды жинау

154

ящик для рукавов

жеңқұбырға арналған жәшік

жеңқұбыр салатын зат

155

автомобиль для прокладки руковов

жеңқұбырлар салуға арналған автомобиль

жеңқұбырларды салатын көлік

156

башня для сушки рукавов

жеңқұбырларды кептіруге арналған мұнара

арнайы кептіретін орын

157

скобы для удерживания рукавов

жеңқұбырларды ұстап тұруға арналған қапсырма

жеңқұбырларға арналған көмекші құрал

158

автомобиль рукавный

жеңқұбырлық автомобиль

жеңқұбыр орнатылған көлік

159

возбуждение землетрясения

жер сілкінісі дүмпуі

жер асты дүмпуі күштерінің әсерінен Жердің беткі қыртысының тербелуі

160

заземление

жерге қосу

аппараттарды жермен электрлі қосуға арналған құрылғы

161

цепь заземляющая

жермен қосатын тізбек

токты жермен қосу құралы

162

досмотр

жете тексеру

толығымен тексеру

163

сборно-эвакуационные пункты

жиналу-эвакуациялау пункттері

ТЖ орын алған жерден халықты жинап, көшіру пункттері

164

радиационная авария проектная

жобалық радиациялық авария

радиациялық жағдайдың бастапқы және ақырғы күй-жағдайлары жобамен айқындалған және қауіпсіздік жүйелері алдын ала ескерілген авария

165

истребительная авиация

жойғыш авиация

қарсыластың әуедегі басқарылатын және басқарылмайтын ұшқыш аппараттарын жоюға арналған әскери авиацияның түрі («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.

99-бет)

166

дистанции пути

жол арақашықтығы

жолдың қашықтығы

167

предельно допустимый

жол берілетін

рұқсат етілген шек

168

доза предельно допустимая

жол берілетін мөлшер

рұқсат етілген мөлшер

169

увал

жон

жота («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж. 6-том

481-бет)

170

походное положение

жорық жағдайы

жорық жағдайы («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» –Алматы 2011ж. 100-бет)

171

ликвидатор

жоюшы; жойғыш

жоқ қылғыш, қырғыш, жойып жібергіш («Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» –Алматы 2008ж. 305-бет). «Liquidator»- ағыл.сөзі, бір нәрсені жоюмен айналысатын адам

172

инфекция

жұқпа

адамның немесе малдың ағзаның ауруын тудыратын микробтарды жұқтыруы

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» –Алматы 2011ж. 101-бет) .

«infection» – ағыл.сөзі, зақымдану, жұқпа, ластану

173

рабочий водолазный спуск

жұмыс кезіндегі (бабымен) сүңгуірлік түсу

су астына түсу

174

водозабор передвижной

жылжымалы жинағыш

су жинау құрылғысы

175

выдвижная пожарная лестница

жылжымалы өрт сөндіру сатысы

өрт сөндіру кезінде пайдаланатын құрал

176

тепловое воздействие

жылулық әсер

жылу ықпалы

177

тепловой удар

жылулық соққы

соққы түрі

178

полынья

жылым

өзеннің мұз жабынындағы таза су кеңістігі

179

пункт обогрева

жылыту пункті

жылынатын пункттер

180

водообильность породы

жыныстардағы сулылық

жыныстарда судың мол болуы

181

эрозия овражная

жырақ эрозиясы

жыра түрін әкелетін, суға әлсіз төзімді жыныстардың шайылу процесі («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж 104-бет).

«gully erosion» – ағыл.сөзі, суға нашар төзімді жыныстардың шайылу процесі

182

эвакуация пораженных

зақымданғандарды эвакуациялау

жаралыларды қауіпсіз орынға жедел ұйымдастырылған түрде көшіру немесе оларға медициналық көмек көрсетуден кейінгі емдеу мекемелеріне жеткізу шараларының кешені

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.105-бет)

183

очаг поражения

зақымдану ошағы

шектерінде қазіргі заманғы зақымдайтын құралдар әсер ету нәтижесінде адамдардың, ауыл шаруашылығы малдарының және өсімдіктерінің жаппай өлімі немесе зақымдануы орын алған, ғимараттар мен құрылыстар, сондай-ақ қоршаған орта элементтері қирап, зақымданған шектеулі аумақ («ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» –Алматы 2011ж. 106-бет)

184

поражающий фактор

зақымдау факторы

заттың зақымдаушы әсері

185

дезинфекция

залалсыздандыру

техниканы, жабдықтарды (киімдерді), жерді және басқа да зақымданған объектілерді, сондай-ақ құралымдардың жеке құрамы мен халықты зақымданудан сақтау үшін суды радиоактивті заттардан тазарту

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж. 107-бет). «Disinfection»-ағыл.сөзі, ауру тудырушы организмдерді жоюдың әдістері мен құралдары

186

длина выдвижения колена

иіннің жылжу ұзындығы

иіннің қозғалыстағы ұзындығы

187

дезодорация

иістен арылту

жағымсыз иісті желдетіп немесе газдарды жұтатын арнаулы заттар арқылы жою әдісі («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

7 том 480-бет).

des – жоюды білдіретін приставкадан және лат. odor – иіс сөзінен шыққан франц. сөзі, аммиак, метан, күкіртті сутегі сияқты заттардың жағымсыз иісін жою

188

газ угарный

иісті газ

улы газ түрі

189

поисковая собака

иісшіл ит; із кесуші ит

ізкесушілік, кеден жұмыстарына пайдасы көп, үйретілген ит («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

7-том 411-бет)

190

монтаж и наладка импортных лифтов

импорттық лифттерді монтаждау және жөндеу

қызмет түрі

191

инсектициды

инсектицидтер (жәндіктерге қарсы күрес препараты)

жәндіктерді жоюға арналған химиялық құралдар

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.110-бет).

Инсектицидтер [insecta лат.сөзі жәндіктер + caedere өлтіру] –зиянкес жәндіктермен күресетін хим. заттар

192

интразвуковое оружие

интрадыбыстық қару

қарудың интрадыбысты түрі

193

влага капиллярная

капиллярлық ылғал

топырақтағы бос ылғал, топырақтың ұстап тұрған суы немесе топырақтағы капииярлық күштің әсерінен судың көтерілуі («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» – Алматы 2011ж.

7-том 439-бет)

194

установление карантина

карантин жариялау

уақытша тыйым салу – жұқпалы ауруларға шалдыққан немесе сол індеттер бойынша күдікті адамдар мен жануарларды жұқпалы аурулардан сақтауға, сол аурулардың жан-жаққа таралмауы үшін алдын ала жүргізілетін әкімшілік, медициналық-санитариялық, ветеринариялық-санитариялық кешенді шаралар жүйесі

195

карст

карст (жер бедері формасы)

жерасты суларының белсенді тарау жағдайында тау жыныстарының өте жоғары ерігіштік сипатына байланысты геологиялық құбылыс, химиялық, механикалық процестермен қалыптасқан жыныстар жер асты қуыстарының жерүсті құйғыларының, жердің опырылуы мен шөгуінің пайда болуынан көрінеді

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.114-бет) .

Нем. Karst-суда еритін және су өткізгіш тау жыныстарынан – ізбестастардан, доломиттерден, гипстен, таутұзынан құрылған жерлерге тән рельефтің өзгеше формалары мен гидрологиялық режимі

196

волна-помеха

кедергі толқын

кедергі келтіретін толқын

197

обледенение судов

кемелердің мұз басуы

кеме палубасының жылдам мұздануы, ол метаорталықтың ығысуына ауысуына байланысты, кеменің аударылуына әкеп соқтырады

(«ТЖ және АҚ энциклопедиялық анықтамалық» – Алматы 2011ж.116-бет)

198

залом

кептеу

өзен бойымен келе жатқан ағаштардан арнаның үйіліп қалуы

199

горелка керосиновая

керосин жанарғысы

шам түрі

200

уступ

кертпеш

кертілген жер, ойыс, кертік («Қазақ әдеби тілінің сөздігі» –Алматы 2011ж.

7-том 665-бет)